Vocabulario de Acciones

Clic sobre la palabra para reproducir el audio

ImagenEspañolMamInglés

Sin imagen

abandonarko'lil, kolil, oqb'il, kolsilto abandon

Sin imagen

abaratarse, viene para abajotajtz, ajtzto cheapen, to come down

Sin imagen

abofeteandot'aqanslapping

Sin imagen

abollarpotz'j, patz'jto dent

Sin imagen

abrir (la boca por algún dolor)jak'al—

Sin imagen

absorcióntz'ub'—

Sin imagen

acabando, terminandob'ajx, b'ajsan—

Sin imagen

acabar, desgastar, gastar, terminarb'aj, b'ajil—

Sin imagen

acariciar, masajearmasol—

Sin imagen

acarrear (agua)q'a'yil—

Sin imagen

acatar, obedecer, respetarni'mal, nimalobey, respect, comply

Sin imagen

aceptando, recibiendok'amaccepting, receiving

Sin imagen

aceptar, conformarse, obedecer, recibirqiyil, tziyil, qya'yil, ku'yil, kuyil, k'amolaccept, receive, obey

Sin imagen

aceptarlokuyilte—

Sin imagen

acompañar, traer a alguienk'lel, tuk'il, uk'aletaccompany, bring someone

Sin imagen

acordarse, recordarsexpon nab'il, julk'aj, chuq', sulremember, recall

Sin imagen

acorralar, espantarẍu'yin, xob'tzilcorner, scare

Sin imagen

acostarkuẍb'allay down

Sin imagen

acrobaciaxpich'ya'yilacrobatics

Sin imagen

acurrucartz'ulilcuddle, snuggle

Sin imagen

acurrucarlotz'uliltecuddle him

Sin imagen

adaptarse, acostumbrarse, habituarse, aclimatarsenaq'l, naq'le, naq'etadapt, get used to, acclimatize

Sin imagen

adelgazar o estirar cosas planasslit'il, jitx'sil—

Sin imagen

adivinarponilto guess, to divine

Sin imagen

adivinas, recuerdasna'n—

Sin imagen

adoptar a alguien huérfanomeb'eyilto adopt an orphan

Sin imagen

adorar, venerar, recordar, alzarnal, na'l, k'ulil, na'lqajawto worship, to adore

Sin imagen

adornarwiqolto decorate

Sin imagen

adornarlowiqolte—

Sin imagen

afilar, rasparjaqul, jqul—

Sin imagen

afinandokok'san—

Sin imagen

afinarkok'an, kok'sil, kok'sal—

Sin imagen

agachar, estar cabizbajo, encorvarmok'al, k'oweb'il, k'o'b'il, mok'il—

Sin imagen

agarrar, detenertzyul, tzuyil—

Sin imagen

agregar, completar, complementariotz'aqsil—

Sin imagen

aguantar físicamenteky'isjilto endure physically

Sin imagen

ahogarjiq'il a', jiq'ilto drown, to choke

Sin imagen

ajustartz'aqet, tz'aqol, tz'aqtziladjust

Sin imagen

alcanzar, arrimar, encontrar, llegarxikan, kanol, se'l, sel, kanilto reach, to arrive, to find

Sin imagen

aléjelo, retírelolaq'b'anxamove it away, remove it

Sin imagen

alimentar, mantener, sostenerk'a'chat, k'achil, k'a'chilto feed, to sustain

Sin imagen

alimentarlok'a'chilteto feed him/her

Sin imagen

alquilarmajnalto rent

Sin imagen

alumbrar, encender, hacer brillark'ansil, k'antzalto light, to illuminate

Sin imagen

amamantarb'uyat, ch'iysilto breastfeed

Sin imagen

amarrandosyoqan, k'lon, k'alontying

Sin imagen

amarrar, atarsyoqal, k'lol, k'alolto tie

Sin imagen

amarrarlok'lolte—

Sin imagen

amasarb'lol, xyaq'ol, xyuq'ilto knead

Sin imagen

amontonar en forma apretada y haciab'u'yil, ch'uqil, b'uyil, b'utz'il, ch'uyil—

Sin imagen

ampliarnimsilexpand, enlarge

Sin imagen

anudarxmolto knot, to tie

Sin imagen

anudarloximolteto knot it

Sin imagen

apaciguar, calmar los ánimosmayol, chewil, chewsilto appease, to calm down

Sin imagen

apagaryupilto turn off, to extinguish

Sin imagen

aparecerkanetilto appear

Sin imagen

apártalopa'milaseparate it

Sin imagen

aplastar, destriparpatz'ulto crush, to squash

Sin imagen

aplomar, enderezarjikysilto straighten, to plumb

Sin imagen

apolillarpok'ilto get moth-eaten

Sin imagen

apolillarsepok'ajto become moth-eaten

Sin imagen

aporreandob'ajunbeating, pummeling

Sin imagen

aporrearb'ajul, b'ajetilto beat, to cudgel

Sin imagen

apostar (objetos), apostótxakb'al, txakb'a'nto place objects, to bet

Sin imagen

apoyarq'ejlilto support

Sin imagen

apretandoẍipil, ẍpol, qitz'in, jitz'onsqueezing, tightening

Sin imagen

apretar, amarrar, enroscar (perno y tuerca)jitz'il, jtz'ol, qitz'il, jitz'olto tighten, to tie, to screw

Sin imagen

aprobarkutzb'ilto approve

Sin imagen

apropiar, adquirir, heredar, poseeretzilto appropriate, to acquire, to inherit

Sin imagen

apuñalar, puyarxuyilto stab, to prick

Sin imagen

apuñalarloxuyilte—

Sin imagen

apuñetearpuntz'ilto punch

Sin imagen

apurarkujxil, iltok, ojqelilto hurry, to rush

Sin imagen

arar, labrar, calzar la milpakjol, ch'okil, ch'okalto plow, to till

Sin imagen

ararlokjolte—

Sin imagen

archivar, guardark'u'lto archive, to save

Sin imagen

arderk'antil, julilto burn

Sin imagen

arder bastantejulilto burn intensely

Sin imagen

arder, incendiarq'aq'il, k'antsilto set on fire, to burn

Sin imagen

argeniarsojt—

Sin imagen

armartxakb'il—

Sin imagen

arrancandob'aqon—

Sin imagen

arrancarb'aqol, b'oql, b'oqil, xb'oqil, jowet, jkal, qitil—

Sin imagen

arrancar algo de raízluk'pil, lukpil—

Sin imagen

arrancarloxb'oqilte—

Sin imagen

arrancarse, salirse algún objeto de su lugar de repentejoq', k'ojpaj—

Sin imagen

arrastrar, ayudarjkul, jk'ul, qititil, jawol, juk'et, juk'il—

Sin imagen

arrastrarloqititilte—

Sin imagen

arrearlajel, lajolherd, drive animals

Sin imagen

arreglandob'inchetfixing, arranging

Sin imagen

arreglar, componer, construir, hacer, producirb'inchalfix, make, build

Sin imagen

arríatetkub'ib'ech—

Sin imagen

arrodillarmejel, ẍmeje'to kneel

Sin imagen

arrodillarsemejeb'il, mejilto kneel down

Sin imagen

arrugar, abollarmoch'ilwrinkle, dent

Sin imagen

arrullar en forma tristechunil—

Sin imagen

arrullochu'chil, xmoxillullaby

Sin imagen

asaltok'uxulassault, robbery

Sin imagen

asar, torteark'asol, txo'l, spoqanto roast, to make tortillas

Sin imagen

aseartx'ajet, txolto clean

Sin imagen

aserrar, serrucharsqetilto saw

Sin imagen

asesine, mateb'ya'tz, b'ya'kakill

Sin imagen

asolearsa'l, tzqijsetto sun, to dry in the sun

Sin imagen

asustar (sorpresivo), atemorizarseky'pul, xob'tzalscare, frighten

Sin imagen

atacaryoqpetattack

Sin imagen

atajarmiqol, maqotintercept, shortcut

Sin imagen

atajar (enfático)xmayol, maqol—

Sin imagen

aterrizark'welland

Sin imagen

atletismosaswinqlalathletics

Sin imagen

atornillarsu'yat k'uxb'ilscrew in

Sin imagen

aumentar, engrandecer, ampliar, extender, crecer, resaltar, enfatizarnimsalincrease, enlarge, emphasize

Sin imagen

aventar, tirar, lanzar, perderxo'l—

Sin imagen

aventarlo, tirarloxo'lte (jaw), xo'lte (txi)—

Sin imagen

aventuraniky'b'ajiladventure

Sin imagen

ayudaonb'ilhelp

Sin imagen

ayudaronilto help

Sin imagen

ayudarloonilte—

Sin imagen

azotarjub'ilto whip

Sin imagen

bailandob'ixandancing

Sin imagen

bailarb'ixalto dance

Sin imagen

bailarlob'ixiltedance it

Sin imagen

baileb'ixb'ildance

Sin imagen

bajarb'elex, k'welix, ku'pan, kupin, ku'tzto go down, to lower

Sin imagen

bajarku'tzilto descend

Sin imagen

bajar frutas con caña o varapitxol—

Sin imagen

bajar, matar, castigarb'el, ku'tzil, k'wel—

Sin imagen

bajarseku'tzget off, get down

Sin imagen

baloncestochi'laxpo'tzbasketball

Sin imagen

bañarsb'unchil, tx'tpaj a', tx'ajilto bathe

Sin imagen

bañar, mojar, lavarpunilto wash, to wet

Sin imagen

baranda, escoltar, esquivartxlajil, tpe'nal—

Sin imagen

barbechar, voltear la tierraq'u'lto plough

Sin imagen

barnizarnijilto varnish

Sin imagen

barrermisol, tz'isil, tz'isolto sweep

Sin imagen

barrerlotz'isolte, misolte—

Sin imagen

barridotz'isin—

Sin imagen

básquetbolxpo'tzq'ab'—

Sin imagen

bátalochku'tz, chkunxabeat it

Sin imagen

bautizandob'yan, jawsinbaptizing

Sin imagen

bautizarb'yal, jawsil a'to baptize

Sin imagen

bendecir, acto de feky'iwlal, ky'i'wlal, k'i'wilto bless

Sin imagen

besarma'tzil, tz'u'b'ilkiss

Sin imagen

besotz'ub', ma'tzjkiss

Sin imagen

blanquear o limpiarsjansilto whiten, to clean

Sin imagen

borbotear, hervirloqlil, loqsil, weqwol—

Sin imagen

bordar, hacer motivos en tejidospitxil—

Sin imagen

borrarsiky'il—

Sin imagen

borrar, gastarnajsal, xq'uchil—

Sin imagen

borrarlonajsalte—

Sin imagen

bostezar, abrir mucho la bocak'ab'il—

Sin imagen

brillar fuertemente, resplandecerqopilto shine brightly

Sin imagen

brincar el ojo o cualquier parte del cuerpolich'il, lich'jiltwitch

Sin imagen

bucearjililto dive

Sin imagen

buscar, elegir, poner huevosjoyil, jyol—

Sin imagen

búsquedajoyb'ajsearch

Sin imagen

cabalgar, montarchejilto ride (horse)

Sin imagen

cabecear (dar con la pelota de fut)tu'n twi'to head (a ball)

Sin imagen

cabecear (de dormitar)xnakpajto nod off

Sin imagen

cacarearkokiyil, qeqanto cackle, to cluck

Sin imagen

caer de espaldaskachpilfall backwards

Sin imagen

caer violentamente, tirarb'aqchil—

Sin imagen

caer, perder (cosas)tz'aq, tolat—

Sin imagen

caerse (para adelante en una actitud dormitante)mok'chaj, jawtz'aq—

Sin imagen

caerse al agua, tirar al aguapunq'aj—

Sin imagen

caerse al sueloxitpaj, yuch'pajfall to the ground

Sin imagen

caerse, bajarsekoyj, kotj—

Sin imagen

calar con agua calienteb'ilil—

Sin imagen

calcular, apuntar, tergiversar, inventarnik'al, malolto calculate, to aim, to invent

Sin imagen

calentarle'mal, lemilto heat, to warm

Sin imagen

calentar (fuego)q'exnel, xq'inelto heat (with fire)

Sin imagen

calentar, recalentarmeq'tzal, maq'tzalto reheat

Sin imagen

calmar, apaciguarchewsilto calm, to appease

Sin imagen

calmarse, convencersekub' tk'u'jto calm down, to be convinced

Sin imagen

cambia, remplaza, sustituyeank'atz, amelto change, to replace, to substitute

Sin imagen

cambiar, cambiar (cosa)tx'exb'ilto change

Sin imagen

cambioch'expaj, tx'ixpub'ilchange

Sin imagen

cansarsikyt, sikytil, sikytelto tire

Sin imagen

cansarsesikytijilto get tired

Sin imagen

carburarq'a'lil—

Sin imagen

cargar (en la cabeza)isq'ulcarry on head

Sin imagen

cargar (en la espalda), acarrear, sustraccióniqil, iq'il—

Sin imagen

cargar, cargador, acarreariqal, iqil, isq'ul—

Sin imagen

castigarxpitz'at, tz'e'ysilto punish

Sin imagen

cautelar, cuidar, celar, espiarnenilto watch over, to spy

Sin imagen

cazartxukil, kanb'atto hunt

Sin imagen

celarxkyaqil, xky'aqlil—

Sin imagen

celebración, fiestaiky'saj q'ij, iky'sab'itzcelebration, party

Sin imagen

celebrar un acontecimientoiky'salto celebrate

Sin imagen

cercar, encorralarch'lajil—

Sin imagen

cerrarlamol, jpul, miltz'ulto close

Sin imagen

cerrar (ojos)mutz', mutz'lto close eyes

Sin imagen

cerrar, encerrar, taparjapul, jpulto close, to enclose, to cover

Sin imagen

cerrar, taparjupul, jpulto close, to cover

Sin imagen

cerrarlojpulte—

Sin imagen

cerrarse, terminarse, acabarsejupil, japil, jupjto close up, to finish, to end

Sin imagen

chamuscar o quemar en fuegopoqilto scorch, to singe

Sin imagen

chamuscarse o quemarse en fuegopoqjto get scorched, to get burned

Sin imagen

chapotear por gusto sin lograr el objetivotz'ajpaj, jumtz'alto splash around

Sin imagen

chicotearjikilto whip

Sin imagen

chicotearlojikilte—

Sin imagen

chiflarẍut'il, ji'tx'ilto whistle

Sin imagen

chiflarloẍut'ilte—

Sin imagen

chipotear, pegar, abofeteartz'ajalto slap, to hit

Sin imagen

chocarsepojl, takpajto crash, to collide

Sin imagen

chuparjulil, julatsuck

Sin imagen

chupar, absorber, sacar líquidos, sorbertz'ub'il, julil, tz'ul, tz'u'l, ch'u'l—

Sin imagen

clavar, golpear con mazopejk'ul—

Sin imagen

clavar, martillarpejk'alto nail, to hammer

Sin imagen

clavar, sembrar (con martillo)pajol, pejk'al—

Sin imagen

cobrarpeyil—

Sin imagen

cocertzq'ajsal, tzq'ajsil—

Sin imagen

coitoxjokal, xjoqalcoitus

Sin imagen

cojearkoxilto limp

Sin imagen

colartz'amilto strain

Sin imagen

colarlotz'amilte—

Sin imagen

colgaryo'lb'an, yob'il, yo'b'ilto hang

Sin imagen

colgarloyo'bilteto hang it

Sin imagen

colocarq'ol (kub'), q'onto place, to put

Sin imagen

colocar cosas en forma ordenadatanb'ilto organize, to arrange

Sin imagen

colocar, dar, meter, trementina, despachar, cederq'ol, nik'ulto give, to place, to dispatch

Sin imagen

colorear, coloreauk'tzilto color

Sin imagen

comenzarqetsalbegin, start

Sin imagen

comenzar, principiar, iniciar, comenzado, iniciadolajet, qe', qeb'il, qeyil—

Sin imagen

comenzarloqeyilte—

Sin imagen

comienza, principia, sentarseqe'ya—

Sin imagen

completartz'aqsalcomplete

Sin imagen

completarlotz'aqsilte—

Sin imagen

compraloq'ajpurchase

Sin imagen

comprarlaq'ol, loq'al, loq'ilto buy

Sin imagen

comprarle o tenerle vestimentaxb'alami'n—

Sin imagen

comprarloloq'ilte—

Sin imagen

comprendertniky'tzajil, keleltniky'to understand

Sin imagen

comulgarwa't txmilal qam—

Sin imagen

concebir, concepciónoktz'aqiltal—

Sin imagen

congelarwak'sil, che'wsil, qwak'salto freeze

Sin imagen

conocerojtzqi'l, ajtzqil, tzqi'n, tojtzqilto know

Sin imagen

conocerloojtzqilte—

Sin imagen

conseguir, encontrarkanetsalget, find

Sin imagen

conseguir, encontrarkanetsilget, find

Sin imagen

conservación del patrimoniokolil etzb'ilheritage conservation

Sin imagen

conservación del patrimonio culturalkolil anq'ib'il—

Sin imagen

construirtxakb'etbuild

Sin imagen

construir, arreglar, componerb'inchil (jaw)fix, repair, build

Sin imagen

consumir, terminarb'ajsal, b'ajsilconsume, finish

Sin imagen

contandoajla'n, ojla'ncounting

Sin imagen

contar, descansarajlal, ojlalcount, rest

Sin imagen

contribuir, pagar, cancelarchojil, chjolcontribute, pay

Sin imagen

cooperar, cooperamojilcooperate

Sin imagen

copiandokanon—

Sin imagen

copiar, ayudarkanol—

Sin imagen

correrrinil, qelaj, rinil, qelan, ch'akajlab'ilrun

Sin imagen

correr o desprenderse un liquidoch'ajil, ajqelan—

Sin imagen

correrloxla'jilte—

Sin imagen

correteando, expulsando, arreandolajin, lajen, lajol—

Sin imagen

cortándose, reventándosek'uẍj, laqj—

Sin imagen

cortark'uẍil, k'uẍpil, k'usil, qitil, tajk'il, qesil, tx'emil, k'upetcut

Sin imagen

cortar (con cuchillo)qesilcut with a knife

Sin imagen

cortar (con la mano)xi'lil, xilil—

Sin imagen

cortar (con machete)tx'emilcut with a machete

Sin imagen

cortar (con tijeras), cortar pelo, recortarmatzol, jolcut hair, trim

Sin imagen

cortar (frutos grandes)uxil—

Sin imagen

cortar (frutos pequeños)xilil—

Sin imagen

cortar (hierva con la mano)k'usil—

Sin imagen

cortar (leña)pa'l si'split firewood

Sin imagen

cortar almácigo o montessuqal—

Sin imagen

cortar con hozjo'l—

Sin imagen

cortar de un golpetajk'il—

Sin imagen

cortar ramitas para leñasi'wil—

Sin imagen

cortarlok'usilte, tx'emilte, qesilte—

Sin imagen

cortarlo (como trigo)jo'lte—

Sin imagen

cortarse, reventarsek'usj, laqj—

Sin imagen

cosecharjawil (twitz awal)to harvest

Sin imagen

coserslapil, slepil, tz'solto sew

Sin imagen

coser, coser (a máquina)slepil—

Sin imagen

coserlo (tela)slepilte—

Sin imagen

crearlonab'lilteto create it

Sin imagen

crecer, aumentar, alargarch'iy, ch'iyilto grow, to increase

Sin imagen

criar animalesalemil, alumil, almi'lto raise animals

Sin imagen

criar, hacer crecerch'iysal, a'lalto raise, to grow

Sin imagen

cubrirmaqsilto cover

Sin imagen

cucharearpak'il—

Sin imagen

cuidar, mirar, observar, visitarkwental, ka'yil, xq'uqil, lomto care for, to watch, to observe

Sin imagen

cumplirtz'el twitz—

Sin imagen

dañaryajilto damage, to harm

Sin imagen

dañarloyajilte—

Sin imagen

darntaq', q'ol (txi)to give

Sin imagen

dar (limosna)q'ol onb'ilto give alms

Sin imagen

dar golpes a una persona o animalmares, b'uyilto beat, to hit

Sin imagen

dedicarxonk'u'jil—

Sin imagen

defecartxa'l—

Sin imagen

defender, proteger, salvar, considerarklol, kolil, kalol—

Sin imagen

defendiendokolin—

Sin imagen

defiendenkalon—

Sin imagen

dejar pendiente, retrasar algún trabajotx'aqe', tx'aqle—

Sin imagen

dejar pudrirq'aysil—

Sin imagen

dejar, abandonarle'b'il, kolilleave, abandon

Sin imagen

dejarloleb'ilteleave it

Sin imagen

deleq'oma, q'on, q'onxagive

Sin imagen

demandaloq'b'il, qanb'atzdemand, request

Sin imagen

depredación, desaparecerse, cancelarsenajto disappear, to be cancelled

Sin imagen

derramando, chorreando, derritiendob'eqan, loqin, b'eqjspilling, dripping, melting

Sin imagen

derramarchuljil, chulatspill

Sin imagen

derramar, chorrearb'eqal, loqil, q'ilin, b'eqiqinspill, gush, drip

Sin imagen

derretirniwjsal, yuljmelt

Sin imagen

derrumbarqotx'ildemolish, collapse

Sin imagen

derrumbarse, destruirse, desintegrarseneq'chaj, qotx'pajcollapse, destroy, disintegrate

Sin imagen

derrumbeqotx'landslide, collapse

Sin imagen

desamontonar, destruirneq'ilunpile, destroy

Sin imagen

desaparecer, gastar, confundir, borrarnajsildisappear, spend, confuse, erase

Sin imagen

desarrollar estructurasch'isil nuk'xnaq'tzdevelop structures

Sin imagen

desarrolloch'isb'ildevelopment

Sin imagen

desarrollo humanoch'isb'il winaqhuman development

Sin imagen

desatar, soltartzaqpiluntie, release

Sin imagen

desatar, soltar, librar, aflojarko'pil, jul, pajul, pjul, tzaqpiluntie, release, free, loosen

Sin imagen

descolgar, desatarkotpil, tzaqpilunhang, untie

Sin imagen

descomponer (tejido)tzakjel, tzakjsal—

Sin imagen

descomponer, destruir, deshacerxitil, tzakjsil—

Sin imagen

descomponersetx'amix—

Sin imagen

descoserpujel—

Sin imagen

descubrir algún objeto, quitarlejalol, jolil—

Sin imagen

desenredar, deshilar, aflojar, soltar, liberarko'pil, pjul, kopil—

Sin imagen

desenredarloko'pilte—

Sin imagen

desfilartxolil, jitzb'at—

Sin imagen

desfilejitzb'il—

Sin imagen

desgajarjetz'iltear off, break off

Sin imagen

desgranandoaxinshelling, threshing

Sin imagen

desgranaraxil, xil, ixilshell, thresh

Sin imagen

desgranar maíz con la manoixil—

Sin imagen

desgranarloixilte—

Sin imagen

desgranarse por sí solotx'itl, poq'le—

Sin imagen

deshacer algo en líquidoslu'ldissolve

Sin imagen

deshacer en migajasb'util, pililcrumble

Sin imagen

deshidratarnya'yildehydrate

Sin imagen

desmejorarnachsildeteriorate, worsen

Sin imagen

desnudarẍb'iqilundress, strip

Sin imagen

despedazarpẍul—

Sin imagen

despedirmankaset—

Sin imagen

despegarloch'al—

Sin imagen

despellejar, despeltrarpelj—

Sin imagen

despepitar, quitar la cáscara, pelarpatx'ol, ptx'ol—

Sin imagen

desperdiciaryajal—

Sin imagen

destemplar (se destempla)nya'tzinil—

Sin imagen

destripar, machacar, aplastarpuch'il, putz'il—

Sin imagen

destruir, dañar, descomponer, borrarletx'il, xitil, q'uchil, ch'uqal, yuch'ildestroy, damage

Sin imagen

destruirloxitilte—

Sin imagen

destruirsenajel—

Sin imagen

destruyaq'uchin, q'uchinkuy—

Sin imagen

detenermaqelstop, detain

Sin imagen

detener, pararwe', wa'b'il (tzuy)stop

Sin imagen

detenerlowa'b'ilte (tzuy)—

Sin imagen

detenersetake'—

Sin imagen

devanarxk'o'lilnoq', xk'oxilq'inwind (thread)

Sin imagen

devolvermeltz'ilreturn

Sin imagen

dirigirq'ol tumel, yek'ilto lead, to direct

Sin imagen

disfrazar, disfrazaxkanolto disguise

Sin imagen

dispararxo'tto shoot, to fire

Sin imagen

dispersar, derretir, derrumbarch'uqj, yuch'j—

Sin imagen

distinguirse, divisarseq'inchil—

Sin imagen

distribuir, esparcirle'l, sipildistribute, scatter

Sin imagen

divertirtachaxil, tzalb'ajilamuse, entertain

Sin imagen

dividir un objeto, quebrar, partir (con la mano)piẍil—

Sin imagen

dividir, divisorsipildivide, divisor

Sin imagen

doblarptz'ul, paqet, paqtzul, majtz'il, paqtz'ilfold

Sin imagen

doblar la ropa o papelmaqtz'ul, majtz'il, paqtz'il—

Sin imagen

dramatizar, dramatizailtzeb'il—

Sin imagen

echarkb'elex—

Sin imagen

echar algo en un morralpayil—

Sin imagen

echarse, ponerse quietob'une'—

Sin imagen

editarb'inchu'j—

Sin imagen

ejecutar instrumentos de cuerdatzink'alplay string instruments

Sin imagen

ejercitar, practicaraq'net, b'inchilexercise, practice

Sin imagen

elevarjawel (twitz kya'j), jawsilto elevate

Sin imagen

embalsarch'u'ẍsal—

Sin imagen

embarrandob'aq'onsmearing

Sin imagen

embarrarb'aq'ol, qchol, sb'okilto smear

Sin imagen

empacarpotzolpack

Sin imagen

empacar, envolverb'otz'il, ptzolpack, wrap

Sin imagen

empezark'albe'l, tzyetil, kchetilstart, begin

Sin imagen

empollando, incubandopaql, paqeb'ilbrooding, incubating

Sin imagen

empollar las aves, incubarpaqb'ilincubate, brood

Sin imagen

empujando, cerrando, encerrandolamo'n, jpu'npushing, closing, enclosing

Sin imagen

empujar a quien está en cuclillasch'ojpil, limol—

Sin imagen

empujar, hundir, meterlamol, limol, limotpush, sink, insert

Sin imagen

empujarlolamolte (txi)push it

Sin imagen

enamorandotzuyil, xmoxilcourting, making fall in love

Sin imagen

enamorar, agarrarsu'yil, tzyulmake fall in love, grab

Sin imagen

encaminarwa'b'il, wab'ilguide, direct

Sin imagen

encarecerse, subiótjaxget expensive, rose

Sin imagen

encenderk'antel, k'opil, k'antsil, txaqolto light, to turn on

Sin imagen

encendiendok'opin, k'antjsa'nlighting, turning on

Sin imagen

encerrarjpet, jul, jpol, lamol, jpulto lock up, to enclose

Sin imagen

encogerwot'palto shrink

Sin imagen

encolarsb'alakatto glue

Sin imagen

encuadernarjitz'u'jilto bind

Sin imagen

encuentra, alcanzakaninfinds, reaches

Sin imagen

endurecer, fortalecer, apoyarkujsil, ch'uẍsilharden, strengthen, support

Sin imagen

enfriandochewincooling

Sin imagen

engañarsb'uldeceive

Sin imagen

engañarlosb'ulte—

Sin imagen

enhébralo (a)aq'antza—

Sin imagen

enhebrandoaq'anthreading

Sin imagen

enhebrarq'ol tamb'ilthread

Sin imagen

enjabonarswakalto soap

Sin imagen

enjuagar la bocasq'unilrinse mouth

Sin imagen

enjutarsetz'unpaj, tz'uypajto shrivel

Sin imagen

enredando, empacando, retorciendob'altz'in, b'alq'intangling, packing, twisting

Sin imagen

enredarsakul, xb'a'yil, sukelto tangle

Sin imagen

enrollarb'alq'ilto roll up

Sin imagen

enrollar algob'ichol, b'aq'ul, xokulto roll something

Sin imagen

enrollar, dar vueltas, enredarb'alq'il, b'altz'il—

Sin imagen

ensartartx'apol, txpolto thread, to skewer

Sin imagen

ensayarxnik'chalto rehearse

Sin imagen

ensayarloxnik'chalteto rehearse it

Sin imagen

enterrar, entierromuqil, maqulto bury, burial

Sin imagen

entrar empollando, incubandopaqe'to incubate

Sin imagen

entregarq'ol, q'otto deliver, to give

Sin imagen

entrelazar hilosxnoq'al, xq'inilto intertwine threads

Sin imagen

enviar una personachq'olto send a person

Sin imagen

envolverpatzol, potzil, ptzolto wrap

Sin imagen

envolverlopatzolteto wrap it

Sin imagen

equivocarsetzpetil, najilto make a mistake

Sin imagen

escapado, no cumplió, se le pasó el tiempojoyli, oqlin—

Sin imagen

escapar, desparece en la lejanía, descubrirjolpaj, oqil, oqel—

Sin imagen

escarbamos, rascamos, buscamoskatan, ẍkatandig, scratch, search

Sin imagen

escarbarlukuldig

Sin imagen

escarbar, abrir, perforar, romper, reventark'ochil, q'oẍq'il, lukul—

Sin imagen

escarbarlolukulte—

Sin imagen

escogerjayol, sk'olchoose

Sin imagen

escoger, buscarjyol, sak'ol, sk'olchoose, search

Sin imagen

esconder, escondido, negare'win, ewilhide, deny

Sin imagen

esconder, negar, ocultarewilhide, conceal

Sin imagen

escupeloxyatz'anspit it out

Sin imagen

escupir constantementetzub'jil, tzub'il—

Sin imagen

esforzar, forzar, pacienteipalto force, to strive

Sin imagen

espantarlab'in, xob'il—

Sin imagen

esparcirslamil—

Sin imagen

espectáculo, espectáculosyek'b'il, ka'yb'itz, kib'itz—

Sin imagen

esperaayoma—

Sin imagen

esperaroyil, ayot, ayol—

Sin imagen

estar, pasarnel—

Sin imagen

estimular, estimulak'asilstimulate

Sin imagen

estirándoseq'i'majal, qinamil, tzi'nan, xqininstretching

Sin imagen

estirarnuqpil, qinilstretch

Sin imagen

estirar, enderezarqinil, xqinil, nuqpilstraighten

Sin imagen

estirarsenuqul—

Sin imagen

estirarse rápidamente como la serpienteqinpaj—

Sin imagen

evaluarniky'xjelilto evaluate

Sin imagen

excavarlukalto excavate, to dig

Sin imagen

explotarpoq'chal, qinilexplode, exploit

Sin imagen

explotarlopoq'chilte—

Sin imagen

exprimiryatz'olsqueeze

Sin imagen

exprimirlo, retorcerloyitz'oltewring it, squeeze it

Sin imagen

extenderchik'b'al, liky'ilextend, spread

Sin imagen

extender granos básicos, quitar objetos dema'l, slamel—

Sin imagen

fabrica, hace, arregla, componeb'inchb'il—

Sin imagen

fabricar, hacer, arreglarb'inchalto manufacture, to make, to fix

Sin imagen

fabríquelo, hágalo, arréglelo, compóngalob'inchankub', b'inchankuya—

Sin imagen

fajar, amarrar la cinturapasilto swaddle, to sash

Sin imagen

fase de transferenciatnej iky'xb'il—

Sin imagen

festejariky'silcelebrate

Sin imagen

firmar (como firmar un cheque), rayarsqitilto sign

Sin imagen

formar, clasificartxolb'al, nak'ul—

Sin imagen

formulacióntb'eyb'il—

Sin imagen

formularb'eysalformulate

Sin imagen

forrar, forrapotzil—

Sin imagen

fotocopiartilb'ilsal—

Sin imagen

fueron fundados, comenzados, empezadosiqe', ikub' xikyb'inwere founded, started

Sin imagen

fugarsejutzl, jutzxto escape, to flee

Sin imagen

fumarsich'ilto smoke

Sin imagen

función, espectáculokib'il, ka'yb'ilshow, spectacle

Sin imagen

futbolista, fútbolxpo'tzilsoccer, soccer player

Sin imagen

gana, caza, triunfokamb'antriumph, win

Sin imagen

ganarkanb'ilto win

Sin imagen

ganar, triunfar, caza, depredador, mascotakamb'il—

Sin imagen

gastar, llenarnojsal, najsal—

Sin imagen

gastarlo, consumirlob'ajsilte—

Sin imagen

gateark'o'l, txakal, k'e'b'il, txakilcrawl

Sin imagen

gimnásticalutx'ilgymnastics

Sin imagen

girar un chequeq'ol techpwaqto write a check

Sin imagen

goltz'okxil, xumgoal

Sin imagen

golpeky'ixb'ahit, blow

Sin imagen

golpeando con un paloje'b'anhittiing with a stick

Sin imagen

golpearq'ab'alto hit, to strike

Sin imagen

golpear con látigo, azotarlantz'il, jitx'k'ilto whip, to flog

Sin imagen

golpear con un palo, apalearje'b'il, jemil xq'eminto beat with a stick

Sin imagen

golpear en la carab'okchalto punch in the face

Sin imagen

golpear, lastimar, enhebraraq'il, ky'ixb'il—

Sin imagen

golpear, pelearb'ujil, jumal, jikyil, sank'ilto fight, to beat

Sin imagen

goteartxutil, tz'ujto drip

Sin imagen

guardar, ahorrar, archivark'u'lsave, keep, archive

Sin imagen

guardarlok'u'ltekeep it, save it

Sin imagen

guiar, conducir, detener, pisarwa'b'ilguide, drive, stop

Sin imagen

guiarlowa'b'ilte (txi)—

Sin imagen

habitar, vivirnajalto inhabit, to live

Sin imagen

hacer (ruedos)b'inchil tuj tqan, b'anx techilto hem

Sin imagen

halar, arrastrarjak'ul, jk'ulto pull, to drag

Sin imagen

harrear, correr, correr (animal)xla'jil—

Sin imagen

hilvanar, zurcirchib'et, chub'et, chqol, chub'il—

Sin imagen

hincarseẍmeje', k'we'b'ilto kneel

Sin imagen

homicidio, asesinatob'yenj, b'iyinhomicide, murder

Sin imagen

huiroqel, oqilflee, escape

Sin imagen

humeaqusj, nqusinsmokes

Sin imagen

humear, húmedochqusin, qusil, b'uqil, ẍb'u'lsmoke

Sin imagen

hundir, sumergirmulq'ilsink, submerge

Sin imagen

hundirlolamolte (ku'x), mulq'ilte—

Sin imagen

huyó, deserciónoqfled, desertion

Sin imagen

imitarknol, xniky'b'ilimitate

Sin imagen

imitarloknolte—

Sin imagen

improvisaciónjuna'wximprovisation

Sin imagen

inclínesemok'ekaya—

Sin imagen

inflarxupil, xupat—

Sin imagen

inicio, sentarqeb'il, tq'uqb'il—

Sin imagen

insistiendotulan, chq'etil—

Sin imagen

interceptar, taparmaqol—

Sin imagen

internacionalizarti'jxe tnamilinternationalize

Sin imagen

interrumpiryaqpulinterrupt

Sin imagen

introducir, meterjilpulinsert, put in

Sin imagen

inventarxkansil, nab'ilinvent

Sin imagen

jactar, presumir, coquetearratz'il, yaqilto boast, to flirt

Sin imagen

juegos olímpicos, juegosaqachgame, olympic games

Sin imagen

jugar (con juguetes)saqch'ilto play (with toys)

Sin imagen

jugar (deporte), jugarsaqchalto play

Sin imagen

juguetear, molestarsokal—

Sin imagen

juntar, integrarse, reunirse, agruparseneq'chil, mujb'il, chemil, chmolto gather, to join, to group

Sin imagen

labrarq'u'lto till, to farm

Sin imagen

ladrarchiyil, qawilbark

Sin imagen

lamerleq'al, leq'illick

Sin imagen

lamiendoleq'anlicking

Sin imagen

lanzamiento de discoxo'l sewdiscus throw

Sin imagen

lanzamiento de jabalinaxo'l smajjavelin throw

Sin imagen

lastimartza'wil, ky'ixb'il, k'ixb'ilto hurt, to injure

Sin imagen

lastimarlok'ixb'ilte—

Sin imagen

latiguear, azotar con lazolaqtz'ilto whip, to lash

Sin imagen

leersch'il, u'jil—

Sin imagen

levantándosemalsil, tya'getting up

Sin imagen

levantaronjawe'—

Sin imagen

levantarse (con las manos y pies en el suelo)tjaw, jaw—

Sin imagen

levantarse, pararsejaw txakanto stand up

Sin imagen

licuarjok'ob'illiquefy, blend

Sin imagen

limpiarqopsil xjab'clean

Sin imagen

limpiar (con trapo)kajon, kjon, sul—

Sin imagen

limpiar milpaju'lil, q'ol ti'j—

Sin imagen

limpiarlosu'l—

Sin imagen

llegandotiltalja—

Sin imagen

llegare'li, e'lil, pol, ul—

Sin imagen

llegar arribakpol—

Sin imagen

llegar del oestejapin—

Sin imagen

llegar saliendookl, oknex—

Sin imagen

lléneloelpil—

Sin imagen

llévalonoj, nojne, nojni—

Sin imagen

llevarq'inxa—

Sin imagen

llevar por manojosq'il—

Sin imagen

llévelob'ik'ol, pk'ol—

Sin imagen

lucha (lucha libre)xkutz'il—

Sin imagen

luchando, fuerzajya'tz, la'jan k'aẍjel—

Sin imagen

lustrarnimsab'il—

Sin imagen

machacar, aplastar, deshacerpach'ul, pch'ul—

Sin imagen

machacarlopch'ulte—

Sin imagen

machucark'oxil, puch'il, k'xol, tx'anol, tx'nol—

Sin imagen

magullarsaqchi, saqchiyto bruise

Sin imagen

magullarloxq'uyil—

Sin imagen

mamar, amamantartxub'aj, tx'ub'ajto suckle, to breastfeed

Sin imagen

manchar, tiznartz'ilsal, sb'akil, sib'ix, ch'akil, tz'ilsil—

Sin imagen

mandar, ordenar, enviar, obligar, mandarlo, enviarlosamal, kawil, chaq'il—

Sin imagen

manejar, moveryukal, yukchil—

Sin imagen

manejo de informaciónka'yil tqanil—

Sin imagen

manejo de tecnologíaka'yil ximb'inch—

Sin imagen

marcar, porteadoraq'ol techil, echlal, yiq'ol, yoq'et—

Sin imagen

mascar, mordertx'a'lto chew, to bite

Sin imagen

masticar, roerb'e'l, tx'a'l, k'xul, kxulto chew, to gnaw

Sin imagen

matarb'iyilto kill

Sin imagen

mejorarb'antyilimprove

Sin imagen

memorizar, memoriza, crear, predecir, predice, predicciónnab'lilmemorize, predict, prediction

Sin imagen

menear líquidos, batirchkulstir, beat

Sin imagen

mentir, engañar, defraudar, engañar, timarsb'ul, sb'unlie, deceive, cheat

Sin imagen

metaajb'ilpurpose, utility

Sin imagen

meterq'ol (ok)to put in

Sin imagen

meterlo, colocarloq'olte—

Sin imagen

mezclarsimolto mix

Sin imagen

mezclarlosmolte—

Sin imagen

mirar de reojo (pero de mal aspecto)tx'ekin, tx'ikyellook askance

Sin imagen

miré, viwilasaw, looked

Sin imagen

misamis, k'ulb'ilmass

Sin imagen

mojarmajul, ak'silto wet

Sin imagen

molerchelto grind

Sin imagen

moler, molidob'aq'al, che'l, cheb'aj, chel, b'aq'et—

Sin imagen

molerloche'lte—

Sin imagen

morder, morder (con los dientes)ẍjak'al, tx'a'l, ẍjak'ilto bite

Sin imagen

morirse, perderse, destruirsekyim, kymel, kyimel, najto die, to get lost, to be destroyed

Sin imagen

mostrar, señalar, guiaryek'alto show, to point out, to guide

Sin imagen

muerekim, kyimdies

Sin imagen

naceritz'jilto be born

Sin imagen

nadarspunchil, ichil, xnu'xilto swim

Sin imagen

nadar, bañarseichil, xnu'xat, xnu'xilto swim, to bathe

Sin imagen

nadarloichilteto swim it

Sin imagen

nataciónxnuxb'ila'nswimming

Sin imagen

nivelarjupa, japinto level

Sin imagen

obedecernimalobey

Sin imagen

objetivotikb'antelobjective, goal

Sin imagen

obsequiarxuqan, oyilgift, to give

Sin imagen

oferta, gangasuqb'in—

Sin imagen

ofrecero'yil, oyil, suqal—

Sin imagen

olvidarnajsimil, el naj—

Sin imagen

orar (ceremonia maya)q'ijil—

Sin imagen

ordenando, formandotxole'—

Sin imagen

ordenar, acomodadortxolb'ilto order, usher

Sin imagen

osmosistz'ujnitx'osmosis

Sin imagen

pago, contribuciónchoj, chojb'ilpayment, contribution

Sin imagen

pararsewale', we'b'el, jawale'stand up, stop

Sin imagen

parirloaliltegive birth to it

Sin imagen

parpadearxmutz'ilblink

Sin imagen

parpadear el ojomitxin, lich'jinwink, blink

Sin imagen

partido (de juego)sqachmatch, game

Sin imagen

partirloliky'pilsplit it, divide it

Sin imagen

partirse, rajarsek'ab'chaj, paxilsplit, crack

Sin imagen

pasar, desestimariky'il, tziky'xto disregard, to overlook

Sin imagen

patearpeqil, xajot, xajolto kick

Sin imagen

patear (enfático), pisotearxajolkick, trample

Sin imagen

patear (no enfático), castrar (aves)xajal, wa'b'il—

Sin imagen

pedalearxyutil, xtankputpedal (verb)

Sin imagen

pedir fiadok'asol—

Sin imagen

pegandok'olb'a', sank'il—

Sin imagen

pegar (botones)slapat natob', xikub'il—

Sin imagen

pegar (papel)xikyil (u'j), lo'tzat—

Sin imagen

pegar con palopejil—

Sin imagen

pegar, golpearb'iyol, q'ab'al—

Sin imagen

pegar, golpear, aplastar algo, con ramas o chicotepeq'il, jikyil, tzeq'al, peq'al, wi't, xkye—

Sin imagen

pegarlo, golpearlo, matarlob'iyolte (tz'ok)—

Sin imagen

pegarse algo pegajosolak'il, xikyil—

Sin imagen

pelandoch'o'lin, qolinpeeling

Sin imagen

pelar (caña)tz'o'lil—

Sin imagen

pelar algolisin el, qolil, solil—

Sin imagen

pelar con cuchillojasil, jsol—

Sin imagen

pelar fríjol de vainapotx'ol—

Sin imagen

pelar o descascarar, pelar (cáscara delgada)solil—

Sin imagen

pelar, descascarar, deshojar, quitar la ropa, rasparq'olil, qolil, ch'olil, tz'olil, ẍb'iqil, jasol—

Sin imagen

pelea o guerra realizadab'uqan—

Sin imagen

peleador, pelear, enojarq'ojlel—

Sin imagen

peleando, enojandoq'ojle'n—

Sin imagen

pelear, azotar, enojarq'ojil, tiril, saq'al, b'ujil, tx'u'jil—

Sin imagen

pellizcarẍib'ilpinch

Sin imagen

pellizcar, arañar o rascar la piellit'ol, ẍib'il—

Sin imagen

pellizcarloẍib'ilte—

Sin imagen

pensamientoximthought

Sin imagen

pensando, en silencio, meditandoku b'isin, ximin, nmaythinking, meditating

Sin imagen

pensar en silencioq'u'n, nab'lin—

Sin imagen

pensar, conocimiento, sabiduría, meditar, razonar, recordarnab'il, ximil, x'imil, chuq'in, nab'lil—

Sin imagen

pensar, reflexiónximilreflection, to think

Sin imagen

pensarloximiltethink about it

Sin imagen

pentatlónjo'sqachpentathlon

Sin imagen

perder (cosas), caersetz'aqil, jaw, tz'aqto lose, to drop

Sin imagen

perder, tirarxol, najil—

Sin imagen

perderloxo'lte (kyaj)—

Sin imagen

perderse, acabónajen—

Sin imagen

perdonan, disculpankub'san—

Sin imagen

perdonar, disculpar, olvidarkub'sa'n, kub'sal, najsalto forgive, to pardon

Sin imagen

perforar la tierra, abrir un hoyokoptz'ilto dig, to perforate

Sin imagen

perforarloxopilte—

Sin imagen

permitir, aceptarkuyilto allow, to accept

Sin imagen

perseguirlajolchase

Sin imagen

persignaryek'il twitz—

Sin imagen

pescarkiẍil, kyiẍilto fish

Sin imagen

pescarkyiẍil—

Sin imagen

piarch'i'wun, ch'iwjilchirp, tweet

Sin imagen

piarch'iwilchirp

Sin imagen

picar, recalcartza-a'wsting, emphasize

Sin imagen

pidiendoqa'ninasking, begging

Sin imagen

pintaruk'silpaint

Sin imagen

pisarlowa'b'ilte (kub')step on

Sin imagen

pisoteandob'etz'an, wa'b'in—

Sin imagen

pisotear, aplastar, prensarb'etz'j, wa'b'il, b'etz'al—

Sin imagen

planchartz'umasil—

Sin imagen

planificarnuk'ilto plan

Sin imagen

poder distinguir, reconocers-el niky'—

Sin imagen

podrirq'ayjil—

Sin imagen

preocupar, apresurar, apurar, agravarililto worry, to hasten, to aggravate

Sin imagen

preparar, arreglar bienb'ant-xto prepare, to fix well

Sin imagen

presentir, adivinar, imaginarna'lto sense, to guess, to imagine

Sin imagen

prestar (cosas)majinil, majilto lend (things)

Sin imagen

prestar (dando dinero)tx'xol, majilto lend money

Sin imagen

prestar dinerotxol pwaqto lend money

Sin imagen

prestar, alquilar, arrendarch'exol, txol, majan, majll, majnal, manilto lend, to rent, to lease

Sin imagen

prestarlotx'exilte, majilte—

Sin imagen

prevención de desastreska'yil ti'j—

Sin imagen

probarnik'b'el—

Sin imagen

probarlonik'b'ilte—

Sin imagen

procesos, procesoqe tqiky'—

Sin imagen

progresarch'iysalto progress

Sin imagen

protecciónkolb'ilprotection

Sin imagen

pudimosxkye—

Sin imagen

pugilato (boxeo)b'okchilboxing

Sin imagen

pujandotzoj, stzojpushing, straining

Sin imagen

quebrartoqilto break

Sin imagen

quebrar (taza)pa'l (k'wab'il) pax—

Sin imagen

quebrar, apartar, rajar, repartir, triunfar, molerwaq'il, toqil, toqal, pa'l, b'a'l—

Sin imagen

quebrarlotoqilte—

Sin imagen

quebrarsetoqj—

Sin imagen

quemarpatal, patil, tz'e'yil, tz'e'ysilburn

Sin imagen

quemar copalpomilburn copal

Sin imagen

quemarsetz'e'yget burned

Sin imagen

quemarse con líquido hirviendoloqjscald

Sin imagen

quitando, cancelando, sacando, desquitandoelsanremoving, canceling, taking out

Sin imagen

quitaronel q'i'nremoved

Sin imagen

rascarskyetto scratch

Sin imagen

rascarlole'l, lewil—

Sin imagen

rasguñar, arañarẍkatil, xky'aqatto scratch, to claw

Sin imagen

rasguñarlolat'ol, ẍkatil, lat'ilte—

Sin imagen

raspar, cepillarsjok'ilto scrape, to brush

Sin imagen

raspar, manchar, rayarjaspil, jsol, spe'lan, qichil—

Sin imagen

recibir, tomar, destinatariok'amolto receive, recipient

Sin imagen

recibirlok'amolteto receive it

Sin imagen

reciclaajb'enrecycles, is useful

Sin imagen

reciclable, reciclarajb'entilrecyclable, to recycle

Sin imagen

reciclajeb'a'n ajb'entilrecycling

Sin imagen

recogertzakjto pick up, to gather

Sin imagen

recogerlosik'olteto pick it up

Sin imagen

reconocerniky'tzilto recognize

Sin imagen

recordar algo repentinamentenimil, niky'tzajil, jub'chal, julk'aj—

Sin imagen

recordarlona'l—

Sin imagen

recortarmitzol, k'upet—

Sin imagen

recostarseq'ejb'il—

Sin imagen

reducir, hacer más pequeñomuch'jsal—

Sin imagen

refinaciónsk'alib'ilrefining

Sin imagen

refinar, refinask'alilto refine

Sin imagen

reforestación, reforestarawaltzereforestation

Sin imagen

reformach'ixpub'ilreform

Sin imagen

refugiarse de la lluviapa'tilto take shelter from rain

Sin imagen

refugiarse, salvarse de algokolb'aj, ewilto take refuge, to save oneself

Sin imagen

regalaroyilto gift, to give

Sin imagen

regalo, propina, obsequiaroyaj, oyb'itz, kotzb'aj, oyaj, kotzgift, tip, to gift

Sin imagen

regar, esparcir, sacudirchtol, a'lil, tzipal, chtol, qol, sputil, chulil, chitilto water, to scatter, to shake

Sin imagen

regar, sacudir, derramar, tirar, esparcir, desparramarchitpajto spill, to scatter

Sin imagen

regarse, tirarse, botarse, deshacersechitolto get spilled, to throw away

Sin imagen

regresar, volver, llevarajq'i'n, ajtzil, meltz'il, anjtzil, ajilto return, to go back

Sin imagen

regresó, volvióajtz, anjtzreturned

Sin imagen

rehacerb'inchiltilto remake, to redo

Sin imagen

reírtze'l, tzetlaugh

Sin imagen

reír fuertemente o descaradamenteritz'il, wajan—

Sin imagen

reír, reírsetze'l—

Sin imagen

rellenarnojselrefill, fill

Sin imagen

remarchokilrow

Sin imagen

rematar, acabar, terminarb'antzilfinish, end

Sin imagen

remedarxmokchal, xnikyb'elmimic, imitate

Sin imagen

remendarxb'uqil, xk'ojilmend, patch

Sin imagen

remendar (corral)xb'utz'il, b'otzil—

Sin imagen

remendar, zurcirxamol, xb'usil, xb'uqil, xk'ojil, slepildarn, mend

Sin imagen

remendarloxb'uq'ilte, xk'ojilte, oqxeniltemend it, repair it

Sin imagen

remojarak'sil, ak'satsoak

Sin imagen

renombrarnimb'iyilrename

Sin imagen

repararsaqsanrepair

Sin imagen

repartirsipal, sipildistribute

Sin imagen

repartirlo, quebrarlopa'lte (tz'ex), sipilte—

Sin imagen

repasar la molida (nixtamal)sk'alil—

Sin imagen

representar, representaxelrepresent

Sin imagen

reproducciónpoq'ilreproduction

Sin imagen

reservarkalol, klolreserve

Sin imagen

resplandece, ilumina, reflejar (como el espejo refleja la luz)qoptz'aj, qoptzalshine, illuminate, reflect

Sin imagen

retarnik'elchallenge

Sin imagen

retonik'challenge

Sin imagen

retocarxmakolretouch

Sin imagen

retorcer, exprimiryitz'olwring, squeeze

Sin imagen

retumbarjumn, ju'min, paqwitzb'ilrumble, resound

Sin imagen

reunir, amontonar, juntar, aglomerar, coleccionarch'uqilgather, collect, assemble

Sin imagen

reventar (hilo)t'aqilsnap (thread), break

Sin imagen

reventar, romper, estallar, reventarlolaqil, t'aqil, b'it'il, laqil (tz'el)burst, break, shatter

Sin imagen

reventarlo (hilo)t'aqilte—

Sin imagen

reventarse objetos pirotécnicospoq'chaj—

Sin imagen

revolcarxtolojsalknock down, roll

Sin imagen

revolcarloxtoljsilte—

Sin imagen

revolcarsexb'a'yilwallow, roll over

Sin imagen

revolversamolstir, mix

Sin imagen

robar, robanalq'al, elq'al, alq'anjs, elq'ans, elq'il, alq'anto steal

Sin imagen

roboelq', elq'inrobbery, theft

Sin imagen

rociar agua con la bocaspukilto spray water with mouth

Sin imagen

rodear, cercar, acorralarch'lajil, iky'inil, kumatto surround, to fence, to corner

Sin imagen

romperlich'il, liẍil, laqel, laqilbreak

Sin imagen

romper algorich'ilbreak something

Sin imagen

romper o desgarrar una telaxopil, rich'il, tzaqultear (fabric)

Sin imagen

romperse, estallarse, reventarseb'it'j, laqonburst, break

Sin imagen

roncarjoril, sjoril, tzolansnore

Sin imagen

rondasutb'ilround, patrol

Sin imagen

rozarqicholgraze, rub

Sin imagen

rozar, lijarqichilsand, abrade

Sin imagen

rozarloqichilte—

Sin imagen

ruborizar, ruborizaxkyaqaxilblush

Sin imagen

saber, conocerlo'n, ojtzqil, lol, ka'yilto know

Sin imagen

sacudirqusb'il, chtolto shake, to dust

Sin imagen

salpicarta'ltzib'aj, tzub'ajto splash

Sin imagen

saltear, interferenciataqk'ul—

Sin imagen

salvarlo, defenderloklolteto save him, to defend him

Sin imagen

salvarsekulet, klettto be saved, to escape

Sin imagen

saquear, saquea, robarxtx'o, wo'loot, rob

Sin imagen

sáqueloq'injatza, q'inktza, q'injtzatake it out

Sin imagen

secandotzqijsa'ndrying

Sin imagen

secartzqijsal, tzqijsilto dry

Sin imagen

seguirlape'b'il, lipchijil, lipeb'ilto follow

Sin imagen

seguir (perseguir)lipeb'ilto pursue, to chase

Sin imagen

sellar (poner un sello)otx'ilto seal, to stamp

Sin imagen

sembrandoawansowing, planting

Sin imagen

sembrar, siembraawalto sow, to plant

Sin imagen

sentarlontxuqanto seat him

Sin imagen

sentarse en cuclillasch'ojeb'il, ch'ojle, wit'le, ch'ojli, wit'le, k'ojeb'il, k'ojekaya, xmejeb'il, k'ojl, ch'ojli, wit'eb'ilto squat, to crouch

Sin imagen

separar, alejar, retirarlaq'b'alseparate, remove

Sin imagen

sepultar, enterrarmuqulbury

Sin imagen

servir, utilizarajb'elto serve, to use

Sin imagen

siembra de milpaawal kjo'n—

Sin imagen

siéntesetu'ẍa, qekuya, wit'ekuya, chiqekuya, qekaya, tutz'e'kayasit down

Sin imagen

silbartamyolb'ilwhistle

Sin imagen

silvarxlekmil, tewinwhistle

Sin imagen

silvarloẍut'll, xub'il—

Sin imagen

sobreponertwi'witz—

Sin imagen

sollozar, suspirarxjiq'paj—

Sin imagen

soltar, desatar, librartz'loja'—

Sin imagen

soltarlo, desatarlokopin, tzaqpil—

Sin imagen

soltarsetzaqpilte—

Sin imagen

solventar, cumplirtzaqpaj—

Sin imagen

sonarxmujil—

Sin imagen

sonar (un objeto al caerse)witziky'il, wutzk'il, witzky'al—

Sin imagen

sonar la nariztxaq'an, txijin—

Sin imagen

sonreírq'ajq'aj, q'ajq'oj, txijinsmile

Sin imagen

soplar, soplar como curaciónskoper, xupb'ilto blow (healing)

Sin imagen

soplarloxupal, xupilto blow it

Sin imagen

sostener, atestiguartxtokal chenaq' xtokchenaq'—

Sin imagen

suavizar, hacerlo más finob'unin, q'uyan, q'uyinto soften

Sin imagen

suena, potenciatzaqpi'n—

Sin imagen

sujetarje'yol—

Sin imagen

tachando, manchando, tiznandoxk'a, k'o'ẍ—

Sin imagen

tachar, manchar, tiznarch'akin—

Sin imagen

tapar, abrigarse, cubrir, protegerk'a'scover, shelter, protect

Sin imagen

taparloktxul, maqsil, muq'al, ktxul, xk'uqilcover it

Sin imagen

taparse, cubrirse asimismomaqoltecover oneself

Sin imagen

tejer, juntar, reunir, sumar, variedad de arañachmolto weave, to gather

Sin imagen

temblarlu'lilto tremble

Sin imagen

temblar de fríolewin, lewjinshiver

Sin imagen

tenderlik'al, sa'l, set, skul—

Sin imagen

tender, extenderlik'al, skul, sa'l, lik'il—

Sin imagen

tender, extender ropa o cualquier telaliky'il—

Sin imagen

tenderloskulte, sa'lte, lik'ilte—

Sin imagen

teñirq'oltk'a—

Sin imagen

teñirloq'oltk'wa—

Sin imagen

terminando, acabandob'ajsanfinishing

Sin imagen

terminar, acabar, consumirb'ajsilto finish, to consume

Sin imagen

terminarse, cerrarsejuptz'aj—

Sin imagen

terminé, acabéb'ajsa'ni finished

Sin imagen

tildando, señalar a alguienky'aqpu'n—

Sin imagen

tirando, golpeando, pegandolank'aj—

Sin imagen

tirar con hondasmajilto sling

Sin imagen

tirar, botar, dejar caer, regarse, golpear, pegarchitj, chitil, xo'l, lank'ilto throw, to drop, to hit

Sin imagen

tirarse al agua con peligro de desaparecersemulj, mulq'aj—

Sin imagen

tiro al blancosqach tzaq'target practice

Sin imagen

tocandomakonjstouching

Sin imagen

tocarmakolto touch

Sin imagen

tomar (fotos)jaw k'amet, q'iltake photos

Sin imagen

tomar, beberk'al, k'walto drink

Sin imagen

torcersu'yil, b'altz'il, qutz'ilto twist

Sin imagen

torcer pita o hilob'lil, kya'ji'l, b'alil, b'altz'il, b'ali'nto twist thread

Sin imagen

torciendoqutz'jtwisting

Sin imagen

torciendo hilob'alintwisting thread

Sin imagen

tortear, torteadoratxo'lto make tortillas

Sin imagen

tostartzuk'salto toast

Sin imagen

tostarlotzuk'silte—

Sin imagen

trabajandoaq'nanworking

Sin imagen

trabajando rápidamentesampajworking quickly

Sin imagen

trabajarloaq'unalte—

Sin imagen

trabájeloaq'nantza—

Sin imagen

trabarse, atorarseq'e'tjilto get stuck

Sin imagen

tráeloq'intzabring it

Sin imagen

traer, acarrear, quitarq'il, ul i'n, ulq'i'nto bring, to carry

Sin imagen

tragandob'ilq'un, b'ilq'inswallowing

Sin imagen

tragarb'ilq'ulto swallow

Sin imagen

trajerontx'utx'they brought

Sin imagen

tranquilizar, calmar, acariciar a que no llorechu'chilto calm down, to soothe

Sin imagen

trazar, afirmartz'iyilto trace, to affirm

Sin imagen

trenzarsi'pal, xpatx'il, xpotx'alto braid

Sin imagen

tropezarpitk'il, takpajil, takpaj, takpajb'il, txakpajilto stumble

Sin imagen

tumbar por el vientowi'su'yk'uxb'ilto be blown down

Sin imagen

urdirq'inolto warp (weaving)

Sin imagen

usar, validaciónoksilto use, validation

Sin imagen

velarutz'lel, watal, utz'il, twitzk'ato keep watch, to stay awake

Sin imagen

venderk'a'yilto sell

Sin imagen

venderlok'a'yilteto sell it

Sin imagen

venir abajoxitj, yuch'jto collapse, to fall down

Sin imagen

ventak'a'ẍ, k'aẍjilsale

Sin imagen

verlo, observarlo, visitarloka'yilteto see it, to observe it

Sin imagen

vestirsexb'alametto dress

Sin imagen

vieron, miraron, observaronkyil, kylithey saw

Sin imagen

vigilar, cuidarxq'uqalto watch, to take care

Sin imagen

visión (conocimiento), apuntar, apuntalarniky'il—

Sin imagen

visitar, inspeccionarb'etzal, q'olb'ilto visit, to inspect

Sin imagen

vivir, aliviar, sobrevivir, existiranq'an, anq'il, anq'ib'lto live, to survive, to exist

Sin imagen

voleiboltz'ajxpo'tz, xtulaxpo'tz—

Sin imagen

votar, votask'ol—

Sin imagen

zafarsekolpaj—

Sin imagen

zompopearmakaxil—