Vocabulario de Estados
Clic sobre la palabra para reproducir el audio
| Imagen | Español | Mam | Inglés |
|---|---|---|---|
| Sin imagen | abandonado | ko'lin | abandoned |
| Sin imagen | abierto | jaql, jaqle, jqo'n, k'ab'li, katl | open |
| Sin imagen | abollado | chpotz' | dented |
| Sin imagen | acompañado | uk'le'n | accompanied |
| Sin imagen | acostado boca arriba | kuẍli, koyle, pak'l, pak'le, poxl | lying face up |
| Sin imagen | acuclillado | tutz'l | squatting |
| Sin imagen | adinerado | maq'inmix | wealthy |
| Sin imagen | afortunado | b'a'namaj | — |
| Sin imagen | alborotado | che'y, xb'a'yin | — |
| Sin imagen | alimentado (a) | almi'n, k'a'chin | fed, nourished |
| Sin imagen | ambiente silencioso | numin, tz'inin | — |
| Sin imagen | amontonado | b'u'l, ch'uqon, b'u'yin, ch'uqin, ch'uqle, tenle | piled up, heaped |
| Sin imagen | apagado | yupin, yupan | off, extinguished |
| Sin imagen | aporreado, pisoteado, maltratado | b'aju'n, b'ajunmaj | beaten, trampled, mistreated |
| Sin imagen | apostado (objeto) | txakl, txakle | stationed, placed |
| Sin imagen | apretado | qitz'in, titz'o'n, titz'an | tight, squeezed |
| Sin imagen | arrancado | b'aqet, b'aqomaj, b'qo'n | — |
| Sin imagen | arreglado, ordenado | txolb'in | arranged, tidy |
| Sin imagen | arrodillado | mejlin, mejl | kneeling |
| Sin imagen | atravesado | q'e'l | — |
| Sin imagen | ausente | miti' mo mi'al | absent |
| Sin imagen | boquiabierto | k'ab'tzi, ẍk'ab' tzi | — |
| Sin imagen | borracho | k'alq'e'n, tx'ujtenil | — |
| Sin imagen | calentado | maq'son | heated, warmed |
| Sin imagen | callado, calmado, decaído, debilitado | numle | quiet, calm, weak |
| Sin imagen | cansado | sikyna, sikytlen, sikyni | tired |
| Sin imagen | cansancio | sikytle'n | tiredness, fatigue |
| Sin imagen | cerrado | jupu'n | closed |
| Sin imagen | civilización, cultura | ch'isnab'il | civilization, culture |
| Sin imagen | colgado | yo'l | hanging, suspended |
| Sin imagen | completo | tz'aqali | complete |
| Sin imagen | concentración (mental) | naknab' | concentration |
| Sin imagen | conciencia | tenab'il | conscience |
| Sin imagen | congelado | wak'sin, che'wsin, qwak' | frozen |
| Sin imagen | conocido | tzqi'n | known |
| Sin imagen | culpa, falta, delito, pecado | pajb'al | — |
| Sin imagen | deambular en harapos y despeinado | kitxitxin, patxlal | — |
| Sin imagen | delito, pecado, culpa, falta, catástrofe, valor, servicio | il | — |
| Sin imagen | desatado, soltado, librado | ko'pin, pju'n | untied, released, freed |
| Sin imagen | descolgado, desatado | kotpaj | unhung, untied |
| Sin imagen | desdichado | miya' b'anxaxte | — |
| Sin imagen | desgranado | axi'tl | shelled, threshed |
| Sin imagen | deshidratación, arrugarse | yuchpaj, nya'yin | dehydration, shriveling |
| Sin imagen | desocupado | amli | unoccupied, empty |
| Sin imagen | desorden | sukul | disorder, mess |
| Sin imagen | desordenado | sputin, xitli, nya txolb'i'n | — |
| Sin imagen | despeinado | xpa'tx | — |
| Sin imagen | despierto, vivo, nacer | itz', i'tz', itz'jil | — |
| Sin imagen | destemplada (afinar un instrumento) | nyatzin | — |
| Sin imagen | destripado | puch'j, puch'naj | — |
| Sin imagen | destripado, aplastado | putz'j | — |
| Sin imagen | diversidad cultural | chukchaq anq'ib'il | cultural diversity |
| Sin imagen | dividido | piẍj | divided |
| Sin imagen | doblado | paqtz'u'n | folded |
| Sin imagen | doblegarse (estar cabizbajo) | nake', nakle | — |
| Sin imagen | ebullición | pakax, b'ukxil | — |
| Sin imagen | echado (como perro) | paqle | — |
| Sin imagen | él está, ella está, haber, existir, tener | at, ati | to be, to exist, to have |
| Sin imagen | el progreso | prowres | progress |
| Sin imagen | electrocutado | qopsa'n | electrocuted |
| Sin imagen | embarazada (dícese en forma secreta) | wanaq, yab'naq | pregnant |
| Sin imagen | encendido | k'ant, k'antsi'n | lit, on |
| Sin imagen | encerrado, cerrado | lamet, jpet | locked up, closed |
| Sin imagen | encogido, encorvado | yuk', syuk' | shrunk, hunched |
| Sin imagen | encontrado | jyo'n | found |
| Sin imagen | encostalados | ch'u'ẍan | sacked, bagged |
| Sin imagen | energía potencial | ipwa'l | potential energy |
| Sin imagen | enhebrado | aq'amaj | threaded |
| Sin imagen | enredado | tzkaj, sku'n | tangled |
| Sin imagen | enrollado | b'alq'et, b'alq'i'n, tolche | rolled up |
| Sin imagen | enterrado | muqle | buried |
| Sin imagen | entre abierto | katxl, katlach'in | ajar, half-open |
| Sin imagen | entreabierto, entrecerrado | le'win | ajar |
| Sin imagen | envejecerse | tijuy | to age |
| Sin imagen | equilibrio | junxtel | balance |
| Sin imagen | eran, fueron | alpaqa, a'ye | — |
| Sin imagen | esperado | ayo'n, ayo'nmaj, ayon | — |
| Sin imagen | esqueletudo, pelado, desnudo | sb'a'j | — |
| Sin imagen | está | atpe?, ma ti'?, ta', ta'ya | — |
| Sin imagen | estaba, había | attaq, atitoq | — |
| Sin imagen | estados del agua | tten a' | states of water |
| Sin imagen | estamos | to', oto' | we are |
| Sin imagen | estamos (algunos) | to'ya, oto'ya | — |
| Sin imagen | estar | ta' | to be |
| Sin imagen | estar acostado, colocado, puesto (boca abajo) | mutzl, mutzle, joqtz'il | — |
| Sin imagen | estarse en paz, quieto, apaciguado, sosegado | nakl | — |
| Sin imagen | estirado | nuqpaj | stretched |
| Sin imagen | estoy | atina, intina, tina | i am |
| Sin imagen | estuvo | ten | was |
| Sin imagen | fantasía | witz'ik'xim | fantasy |
| Sin imagen | fe | q'uqlalk'u'j | faith |
| Sin imagen | formulado | b'eysa'n | formulated |
| Sin imagen | fotocopiado | tilb'ilsa'n | — |
| Sin imagen | gaseoso | b'akaxtten | gaseous |
| Sin imagen | gloria, poder, altar | ajwalil | glory, power |
| Sin imagen | hecho, arreglado, preparado | b'a'nmaj | done, prepared |
| Sin imagen | hervida | loqlon | boiled |
| Sin imagen | hincado | ẍmejle | kneeling |
| Sin imagen | hirviendo | loqan, loqlin | boiling |
| Sin imagen | humeado | quskaj | smoked |
| Sin imagen | idea, pensamiento, mentalidad, teoría | niky' | idea, thought, mentality |
| Sin imagen | ideal | ximb'il | ideal |
| Sin imagen | imaginación | ximb'aj | imagination |
| Sin imagen | incompleto | nya tz'aqali | incomplete |
| Sin imagen | inconsciente | najnab'il | unconscious |
| Sin imagen | limpio (a) | txjo'n, spiky'in, saqsa'n | — |
| Sin imagen | líquido (estado líquido) | xnaq'tz tzqib'yol | — |
| Sin imagen | lleno | nojsantza | — |
| Sin imagen | maltratado | k'uxch'laj | mistreated, battered |
| Sin imagen | marchitarse | mutz'j, mutzj | to wither |
| Sin imagen | matado, asesinado | b'yet, b'yo'n | killed, murdered |
| Sin imagen | memoria | nab'b'il | memory |
| Sin imagen | misterio | ewan | mystery |
| Sin imagen | mojado | ak', ak'il, ak'j, t'oq | wet |
| Sin imagen | molido | b'aq'amaj, chenmaj | ground |
| Sin imagen | morir | kyimil | to die |
| Sin imagen | muerto | kyimna, kyimni | dead |
| Sin imagen | mugre, suciedad, sucio | tz'il, tz'il mo owo'j | dirt, filth, dirty |
| Sin imagen | ocupado | mi' amli | — |
| Sin imagen | ordenado | txolb'i'n | — |
| Sin imagen | parado, perseverar, vertical, línea vertical | wa'l, wa'l sqit | — |
| Sin imagen | paz | nak'b'il, numb'il, txub'txaj | peace |
| Sin imagen | pegado | xikyl, xikyle | — |
| Sin imagen | penalidad, hambre, angustia, zozobra, después | yaj | — |
| Sin imagen | pendiente (obra no terminada) | tx'aql, tx'aqle | — |
| Sin imagen | perdición | najil, plojil | — |
| Sin imagen | pérdida de tiempo, cosa sin importancia | ko'kj | — |
| Sin imagen | pereza | tx'a'l, ky'ajil | laziness |
| Sin imagen | personalmente | watzela, wu'nkuxix, nwatzelaya | personally |
| Sin imagen | pobre, huérfano | b'eyb'il, b'e'k'b'il, yaj | — |
| Sin imagen | pobre, huérfano | meb'a, meb'a, yaj | — |
| Sin imagen | podrido | q'aynaj, q'anaq | — |
| Sin imagen | podrido (fruta) | q'aynaq | — |
| Sin imagen | podrido (madera) | q'ay | — |
| Sin imagen | preso, reo, cerrado | japu'n | prisoner, closed |
| Sin imagen | progreso, azúcar | ch'iysb'il | progress, sugar |
| Sin imagen | pudriendo | q'ay | rotting |
| Sin imagen | quebrado | toqni | broken |
| Sin imagen | quedar | kyjel | to remain |
| Sin imagen | quedarse | kyaj, kyij, kyajil | to stay |
| Sin imagen | quedarse enrollado | b'unlejil, b'altz'ajil | — |
| Sin imagen | quedarse por | kyaj jilj, kyij jilj | — |
| Sin imagen | quedarse trabajo o atorado | q'et, q'e'tj | to get stuck |
| Sin imagen | quemado | patj, tz'e'y | burnt |
| Sin imagen | quemado | tz'e'yjin, patjin | burned |
| Sin imagen | quietud, silencio | k'otzli | quietness, silence |
| Sin imagen | radiación | tilk'al | radiation |
| Sin imagen | rajado | si'lil, silin, pa'x | cracked, split |
| Sin imagen | raspado, manchado, rayado, pelado | qichj, sb'e'l, qcho'n, q'olj, qolj | scraped, stained, scratched |
| Sin imagen | razón, orden | txolil | reason, order |
| Sin imagen | renacimiento | jawitz'jil | rebirth |
| Sin imagen | reprochado | k'achu'n | reproached |
| Sin imagen | requemado (a) | ẍon, patb'entl | burnt, scorched |
| Sin imagen | reservado | kalo'n | reserved |
| Sin imagen | resurrección | tkab'anq'ib'il | resurrection |
| Sin imagen | riqueza, fortuna | q'inamab'il, q'inimil | wealth, fortune |
| Sin imagen | robado | alq'a'n, elq'an, alq'amaj | stolen |
| Sin imagen | roto, desgarrado, romperse | xopj, laqjin, rich'jin, xoptz'aj, rich'j, lich'j | broken, torn |
| Sin imagen | satisfecho | qeb'ni tk'u'j, taltx'oche'w | satisfied |
| Sin imagen | seguridad | b'a'ntten | security, safety |
| Sin imagen | seguridad social | b'a'ntten xjal, xq'uq'b'il | social security |
| Sin imagen | separado | pa'in maj | separated |
| Sin imagen | ser | xilen, a | being |
| Sin imagen | siamés | mujyuẍ | siamese |
| Sin imagen | silencio | ẍwir, ẍur | silence |
| Sin imagen | sin sentir, inconscientemente | juna'wix | — |
| Sin imagen | sobrepuesto | tutz'b'ilte | — |
| Sin imagen | sobreviviendo, viviendo, existiendo | xa'wan | — |
| Sin imagen | solo | jiq'jil | — |
| Sin imagen | solvente | ilsal, nimil | solvent |
| Sin imagen | soñar | tzlinil, q'ajtzat | dream |
| Sin imagen | subconsciente | b'unsil, uq'il | subconscious |
| Sin imagen | suciedad, mugre | masattnam | dirt, filth |
| Sin imagen | suelto | tchib'jil tx'otx' | — |
| Sin imagen | sueño | q'ajt | — |
| Sin imagen | sueño, visión | witziky' | — |
| Sin imagen | temblando | lu'lin | trembling, shaking |
| Sin imagen | temperatura | ab'il | — |
| Sin imagen | templado, tibio | sq'ulb'aj | — |
| Sin imagen | tergiversado (a) | chlak | — |
| Sin imagen | terminado, acabado | b'ajsamaj,b'ajsa'ntl, b'ajset | finished |
| Sin imagen | tieso | kyaqluk'k'aj | stiff |
| Sin imagen | titiritar | lu'lil | to shiver |
| Sin imagen | titiritar, temblar de frío o miedo | kyewjil | to shiver, to tremble |
| Sin imagen | tocado | mako'n | touched |
| Sin imagen | tostado | tx'i'l, xwotz' | toasted |
| Sin imagen | trabajado | aq'na'n, aq'namaj, aq'unb'en | worked |
| Sin imagen | traslape | tipan xb'alan | overlap |
| Sin imagen | último, final, terminación | mankb'il, b'ajsb'il | — |
| Sin imagen | usado | nk'aj | used |
| Sin imagen | usted está | ata | you are (formal) |
| Sin imagen | usted fue, usted era | alpaya, aye | you were (formal) |
| Sin imagen | ustedes eran, ustedes fueron | ajol | you (plural) were |
| Sin imagen | ustedes están | ate'ya, ite'ya, te'ya | you (plural) are |
| Sin imagen | ustedes son | aqaye | you (plural) are |
| Sin imagen | ustedes tienen | at kye', at kyeya | you (plural) have |
| Sin imagen | vacío | amil, miti' toj | empty |
| Sin imagen | vida | chwinqlal | life |
| Sin imagen | vive todavía (enfatiza) | itz'x | still alive |
| Sin imagen | ya se ha torcido | o' tzaj li'pan ti'j, ma txlaẍix | — |